Estoński CIT, pożyczki, ukryte zyski: wiraże orzecznictwa

Do zagadnień, które budzą istotne wątpliwości podatników wybierających estoński CIT (ryczałt od dochodów spółek), są podatkowe skutki udzielania pożyczek podmiotom powiązanym. W jakich sytuacjach udzielenie pożyczki spowoduje powstanie tzw. ukrytych zysków? Przyjrzyjmy się nowszemu orzecznictwu w tym zakresie.

Pożyczki na rzecz podmiotów powiązanych i estoński CIT

Ryczałt od dochodów spółek – zwany potocznie estońskim CIT – stał się w ostatnich latach chętnie wybieraną formą opodatkowania – korzysta z niej już niemal 20 tysięcy podmiotów. Dzieje się tak mimo dość rygorystycznego podejścia fiskusa do niektórych problemów szczegółowych, takich jak identyfikacja i opodatkowanie estońskim CIT tzw. ukrytych zysków.

Istotą opodatkowania estońskim CIT jest przesunięcie efektywnego opodatkowania spółek do momentu dystrybucji zysku (zwłaszcza wypłaty zysku akcjonariuszom, udziałowcom lub wspólnikom). Dystrybucja zysku – zgodnie z art. 28m ust. 1 ustawy o CIT – nie ogranicza się jednak do wypłaty dywidendy, ale obejmuje też inne zdarzenia gospodarcze, wśród których wyróżnia się tzw. ukryte zyski. Kwestię tę – w kontekście umów najmu zawieranych ze wspólnikami – omawialiśmy już na naszym blogu w tym artykule. Tym razem przyjrzymy się podejściu fiskusa i sądów administracyjnych do pożyczek na rzecz podmiotów powiązanych.

Ukryte zyski w estońskim CIT

Przypomnijmy, że przez „ukryte zyski” (art. 28m ust. 3 ustawy o CIT) rozumie się świadczenia pieniężne, niepieniężne, odpłatne, nieodpłatne lub częściowo odpłatne, wykonane w związku z prawem do udziału w zysku, inne niż podzielony zysk, których beneficjentem, bezpośrednio lub pośrednio, jest udziałowiec, akcjonariusz albo wspólnik lub podmiot powiązany bezpośrednio lub pośrednio z podatnikiem lub z tym udziałowcem, akcjonariuszem albo wspólnikiem.

Katalog ukrytych zysków ma charakter otwarty – użycie wyrazu „w szczególności” oznacza, że ustawodawca podaje tylko przykłady „ukrytych zysków”. Na potrzeby naszych rozważań wystarczy wskazać, że do „ukrytych zysków” ustawodawca zaliczył kwotę pożyczki (kredytu) udzielonej przez podatnika udziałowcowi, akcjonariuszowi albo wspólnikowi, w tym za pośrednictwem tworzonych z zysku funduszy, lub podmiotowi powiązanemu z udziałowcem, akcjonariuszem lub wspólnikiem oraz odsetki, prowizje, wynagrodzenia i opłaty od pożyczki (kredytu) udzielonej przez te podmioty podatnikowi.

Każda pożyczka ukrytym zyskiem? Wyrok NSA (II FSK 797/24)

Problem traktowania udzielanych wspólnikom (akcjonariuszom) pożyczek jako „ukrytych zysków” – co nietrudno było przewidzieć – stał się kanwą licznych sporów podatników estońskiego CIT z fiskusem. W wyniku jednego z tych sporów, angażującego sądy administracyjne, wydany został dyskusyjny wyrok NSA z dnia 9 października 2024 r., II FSK 797/24 (jego uzasadnienie pisemne ogłoszono z przeszło półrocznym opóźnieniem).

Przyjmując, że katalog „ukrytych zysków” ma charakter przykładowy, NSA wyciągnął wniosek, iż wszelkie pożyczki udzielane przez podatnika estońskiego CIT podmiotom powiązanym stanowią „ukryte zyski”. Sąd przychylił się w tym zakresie do stanowiska organu interpretacyjnego; jak wskazał, organ z (…) nie analizował związku pożyczek opisanych we wniosku z przesłanką „wykonania w związku z prawem do udziału w zysku”, bowiem słusznie założył, że w wyliczeniu zawartym w punktach od 1 do 12 [art. 28m ust. 3] zawarte są rodzaje świadczeń uznawanych przez ustawodawcę za ukryte zyski. Dla identyfikacji u podatnika estońskiego CIT „ukrytych zysków” nie mają, w ocenie sądu, znaczenia takie kryteria jak rynkowość transakcji czy jej kontekst gospodarczy. Co więcej, NSA zdaje się ignorować kluczowy element przepisu, który za „ukryte zyski” każe uznawać jedynie kwoty tych pożyczek, które zostały udzielone „w związku z prawem udziału w zysku”. Wniosek taki – błędny – byłby jednak możliwy tylko przy założeniu, że ustawodawca uznaje kwotę każdej pożyczki na rzecz podmiotu powiązanego za „wykonaną w związku z prawem do udziału w zysku”.

Pożyczka biznesowa czy konsumpcyjna? Skutki dla opodatkowania estońskim CIT

Korzystniej dla podatników przedstawia się natomiast stanowisko zaprezentowane w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 marca 2025 r. (I SA/Wr 817/24). Warto dodać, że zostało ono wydane po kontrowersyjnie restrykcyjnym wyroku NSA, ale przed opublikowaniem jego pisemnego uzasadnienia.

WSA uchylił interpretację indywidualną, w której organ uznał pożyczkę – zdaniem podatnika o charakterze czysto biznesowym, nie zaś „konsumpcyjnym” – za ukryty zysk spółki opodatkowanej estońskim CIT. Opierając się na wykładni językowej przepisów ustawy o CIT regulujących materię „ukrytych zysków”, sąd wytknął Dyrektorowi KIS nadmiernie szerokie podejście do identyfikowania ukrytych zysków u podatnika estońskiego CIT. Argumentację tę WSA we Wrocławiu wzmocnił powołaniem objaśnień  podatkowych Ministra Finansów. W ich świetle zasadą przy stosowaniu przepisów o estońskim CIT pozostaje nieopodatkowanie reinwestycji; opodatkowaniu podlega tylko „przekazanie do konsumpcji” (w formie wypłaty dywidendy lub innej dystrybucji majątku). W orzeczeniu słusznie podkreśla się, że warunkiem koniecznym dla powstania „ukrytego zysku” w estońskim CIT jest związek danej dystrybucji z udziałem pożyczkobiorcy (podmiotu powiązanego) w zysku.

Estoński CIT i pożyczki jako ukryte zyski: interpretacje indywidualne

Tendencję do rozszerzającej identyfikacji „ukrytych zysków” odnajdujemy natomiast w nowszych interpretacjach indywidualnych. Przykładowo: w wydanej dnia 6 czerwca 2025 r. interpretacji indywidualnej (0114-KDIP2-2.4010.191.2025.1.ASK) zajmował się odpowiedzią na pytanie, czy „ukryty zysk” stanowi wypłata kapitału pożyczki przez podatnika do spółki powiązanej (B. sp. z o.o.), jeżeli wypłata ta została w całości zwrócona. Zdaniem Dyrektora KIS kwota pożyczki udzielona podmiotowi powiązanemu stanowi tylko przykład „ukrytego zysku”. Wynikałoby stąd (w jego ocenie), że okoliczności biznesowe towarzyszące udzieleniu pożyczki (w tym fakt, że została ona zwrócona) pozostają bez znaczenia dla jej prawnopodatkowej kwalifikacji.

Pożyczka na rzecz podmiotu powiązanego: jak podatnik estońskiego CIT może uniknąć ryzyka?

Wbrew poglądom prezentowanym w orzecznictwie definicja „ukrytych zysków” jest jasna: musi wystąpić związek konkretnej transakcji „z prawem do udziału w zysku”. Aby zatem prawidłowo ocenić, czy kwota planowanej pożyczki spowoduje powstanie „ukrytego zysku”, należy dokładnie przemyśleć jej cel i biznesowy kontekst. Jak bowiem wspomnieliśmy, istotą modelu estońskiego CIT jest odroczenie opodatkowania do czasu dystrybucji zysku. Oznacza to, że zadaniem podatnika będzie odpowiednie udokumentowanie okoliczności udzielenia pożyczki i jej przeznaczenia: ryzyko podatkowe ograniczy pożyczka proinwestycyjna, zwiększy zaś – konsumpcyjna.

Analizę ryzyka podatkowego ułatwi z pewnością skorzystanie z pomocy zaufanego specjalisty. Zespół Arena Advisory wspiera podatników – także estońskiego CIT – wiedzą i doświadczeniem; więcej o zakresie naszych usług przeczytają Państwo na naszej stronie doradztwa podatkowego.

Zapraszamy do kontaktu z ekspertami Arena Advisory, aby dowiedzieć się więcej i skorzystać z profesjonalnego wsparcia podatkowego.

Autor publikacji: